Tien jaar geleden: afscheid van het maritieme zendstation in Middelkerke

Vele kuststations wereldwijd kozen overigens in het jaar 1995 ervoor om radiotelegrafie definitief stop te zetten. Zo ook zette toen het Gewest van de Radio Maritieme Diensten onvermijdelijk deze dienstverlening stop. Het automatisch radiotelexsysteem (teleprinting over radio) werd stopgezet in het jaar 2004.  Het gebouw in Oostende - waar de operatoren en de technische diensten waren gehuisvest - bestaat heden niet meer want het werd in 2013 volledig afgebroken. Ook alle gebouwen van het kuststation Antwerpenradio werden afgebroken.

Het einde, vastgelegd op beeld.

Het zendstation in Middelkerke was een historisch maritiem communicatiecentrum dat België verbond met de wereld via radiotelegrafie en -telefonie, met masten die tot 65 meter hoog waren en een gebouw uit 1939. Zowel de zendmasten als het bijhorende gebouw zijn in 2020-2021 gesloopt, ondanks de pleidooien voor behoud als erfgoed, om plaats te maken voor natuurherstel, wat een verlies van een stuk radiogeschiedenis betekende voor velen.

De sluiting van het zendstation werd op indringende wijze vastgelegd door Gilbert Ghyselbrecht, jarenlang technicus bij het maritieme zendstation. In zijn filmische impressie zien we hoe op 11 december 2015 om exact 11:00 uur alle zenders één voor één werden stilgelegd. Wat volgde was de ontmanteling van de installaties en de verhuis van de apparatuur naar het maritieme zendstation in de gemeente Ruiselede. De beelden vormen vandaag een uniek tijdsdocument van een voorgoed verdwenen wereld.

Een laatste groet in CW en SSB.
Om afscheid te nemen van meer dan 85 jaar radiogeschiedenis organiseerden een aantal radioamateurs op 22 en 23 januari 2016 een indrukwekkende “Last Farewell”. Met de speciale roepnaam  OR0OST, verwijzend naar het kuststation Oostende Radio, kwamen zij 24 uur lang in de ether.

Gebruik makend van de originele antennes van het maritieme zendstation werden meer dan 2000 QSO’s gemaakt in CW en SSB en dit met radioamateurstations uit alle windstreken. Het was niet zomaar een contest, maar een eerbetoon — aan de techniek, de mensen en de geschiedenis van het martieme zendstation in Middelkerke.

# Bakens aan land en zee.
Het definitieve fysieke einde van de site kwam met de afbraak van de iconische zendpylonen. Dit titanenwerk startte op 3 december 2018 en werd afgerond op 29 januari 2019. Meer dan 85 jaar lang waren de 65 meter hoge masten een herkenningspunt in de West-Vlaamse badplaats. Met hun verdwijning verloor Middelkerke een zichtbaar symbool van zijn maritieme radiogeschiedenis. Ook het gebouw werd afgebroken.

Het maritieme zendstation maakte deel uit van het kuststation Oostenderadio (OST), samen met het zendstation in Ruiselede en het ontvangstation in Oudenburg. Van uit het maritieme zendstation in Middelkerke werden voornamelijk telefoongesprekken uitgezonden in VHF en in middengolf bestemd voor de scheepvaart. De zenders werden bediend van uit de operatorenzaal in Oostende. Maar eveneens werden van daar uit talrijke maritieme telegrammen in morse alsook in TOR (teleprinting over radio) verstuurd. Evengoed werden  dringende berichten aan zeevarenden uitgezonden: de QTC-lijsten, waarschuwingen voor militaire oefeningen, speciale konvooien, verdwenen boeien en uiteraard de onmisbare weerberichten en mistwaarschuwingen. Decennialang waren Antwerpenradio en Oostenderadio hét veiligheidsbaken voor de zee- en binnenvaart.

Radiogeschiedenis sinds 1928.
De wortels van het martieme zendstation in Middelkerke reiken terug tot 1928, toen op een stuk duinengrond een eenvoudige radiopost voor de luchtvaart werd opgericht. In 1939 verschenen twee imposante zendmasten en werd een nieuw gebouw in gebruik genomen met een zelfgebouwde telegrafiezender van de technische dienst van Oostenderadio.

Al snel volgden uitbreidingen: een telefoniezender, extra telegrafiezenders en een kortegolfzender, allemaal op afstand bediend vanuit de operatorenzaal in Oostende.

In de jaren vijftig groeide het station verder met vijf VHF-kanalen, gevolgd door moderne middengolf-telefoniezenders. Deze zender werden gebruikt voor nieuwe maritieme systemen zoals TOR, Navtex, Autolink RT, SELCALL en DSC. De economische vooruitgang en de daarmee gepaard gaande intensivering van de scheepvaart, noopten tot bestendige aanpassingen en modernisering van de kuststations Antwerpenradio en Oostenderadio. De dienstverlening bleef zo mee evolueren met de noden van de scheepvaart, tot aan het einde in 2015. Zie ook https://radiovisie.eu/laatste-zendmast-in-middelkerke-gesloopt/

Een blijvende herinnering.
Wie deze geschiedenis wil herbeleven, kan terecht bij de videoreportage van Gilbert Ghyselbrecht:

Een diamontage uit 1980 over de kuststations Antwerpenradio en Oostenderadio .

Tijdens de feestelijke viering van het 50-jarig bestaan van de Regie voor Telegraaf en Telefoon in België (1930-1980) werd in het Stedelijk Feestpaleis van Oostende een academische zitting en tentoonstelling georganiseerd door het Gewest van de Radio Maritieme Diensten. Het Gewest van de Radio Maritieme Diensten was het overkoepelend orgaan voor alles wat bij de Regie voor Telegraaf en Telefoon met maritiem radioverkeer te maken had.

Naar aanleiding van deze gelegenheid werd er een diamontage gepresenteerd die een overzicht gaf van de verschillende taken uitgevoerd door de kuststations Antwerpenradio en Oostenderadio. Deze tijdelijke expositie genoot een ruime belangstelling en bevatte talrijke originele foto’s, radiotoestellen en documenten.

Het Gewest van de Radio Maritieme Diensten maakte deel uit van de Regie voor Telegraaf en Telefoon en het omvatte de maritieme kuststations Oostenderadio en Antwerpenradio. De taak van de kuststations was onder meer het voorzien van telefoonverkeer met de scheepvaart. Maar ook het versturen en ontvangen van maritieme telegrammen in morse alsook in telex. Daarnaast eveneens de beveiliging van mensenlevens op zee en het organiseren van bijstand in geval van nood. Dit gebeurde door het 24/7 uitluisteren van de noodfrequenties (kanaal 16 VHF, 500 kHz en 2182 kHz).

Deze diamontage uit 1980, die een overzicht gaf van de verschillende taken die werden uitgevoerd door de Belgische kuststations Antwerpenradio en Oostenderadio, is nu opnieuw te bekijken.

Het Gewest van de Radio Maritieme Diensten maakte deel uit van de Regie voor Telegraaf en Telefoon. 
Het Gewest van de Radio Maritieme Diensten bestond uit:

• Oostenderadio
• Zendstation Middelkerke
• Zendstation Ruiselede
• Ontvangststation Oudenburg
• Operatorenzaal Oostende Perronstraat
• Relaisstations voor VHF langs de Belgische kust
• Antwerpenradio
• Zendstation Kruisschans
• Ontvangststation en operatorenzaal Antwerpen Linkeroever
• Relaisstations voor VHF langs de voornaamste waterwegen in Vlaanderen en Wallonië.

Het Gewest van de Radio Maritieme Diensten was het overkoepelend orgaan voor alles wat bij de Regie voor Telegraaf en Telefoon met maritiem radioverkeer te maken had.

Tien jaar na het evenement met de speciale roepnaam OR0OST blijft het maritieme zendstation Middelkerke voortleven in herinneringen, archieven en in de harten van de radioamateurs. De activatie van OR0OST was inderdaad een bijzonder moment dat bij velen van ons wellicht nog sterk leeft. Het was meer dan zomaar een activatie: het was een waardig en emotioneel afscheid van een stukje maritieme radiogeschiedenis.

Met dank aan ON6CQ voor dit artikel.